Paul Kok ût Bronkhorst

Bronkhorst, zondag 15 oktober 2017

Goedenavond, familieleden, vrienden  en zeilmaten…

Het was een druk weekeinde… vrijdag kregen we de bestelde zeilen van de firma Molenaar Zeilen te Grou. Reeds eeuwen de bekende firma! Ik denk dat de Albert & Nelly een ruime eeuw (1891) geleden ook met Molenaar zeilen voer en we hebben nog een set linnen zeilen met het prachtige logo erin. Wel loodzwaar. Ja… Egyptisch linnen is zwaar en minder vierkante meters dan nu. (behoudens een wedstrijdmast van 12m hoogte en 40m2 zeil en reven was een schande… nat pak niet?) Onze zeilen zijn vermoedelijk besteld in de jaren zestig door wijlen Dr. Vermeer, de auteur van de bekende boeken over Friese Jachten, Boeiers en natuurlijk de Tjotters & Boatsjes. De Albert & Nelly (immers Vermeers’ eigen boot) op de omslag van het boek en heel veel tekeningen van de boot, welke is opgemeten. De meetbrief van de zeilen én natuurlijk de gehele boot, de TVF was reeds een halve eeuw oud en mij niet meer bekend.

Wij deden voor spek en bonen met enkele zeilwedstrijden mee. Bij platbodemzeilen hebben we onder aan de giek een zgn. losse broek en bij ons was het echt een broekzak. Hoog aan de wind wilde niet meer. Aldus naar Molenaar en de ’oude zeilen’ gaan naar liefhebbers, welke er boodschappentassen of i.d. van maken, wie weet een jurkje of pakje voor de dames? Immers Koningin Maxima ging ook gekleed in een postzak, nietwaar?

Vrijdag moest Jens Jongsma van Molenaar het grootzeil nog inbinden op de gaffel. Nog de oude, welke wie weet een halve of eeuw oud is en 103cm meet. De kleinste van de gehele vloot tjotters. De mast is echter 9.2m hoog en daar moeten we het van hebben. De Albert & Nelly  is een boot voor meer lichter weer en enige zusterschepen hebben gaffels van 140 tot 160cm en dat is heel wat meer zeil aan de top van de mast. Deze schepen hebben één of twee gangen meer en zijn duidelijk ’holler’, liggen dieper en… kunnen dus kennelijk meer zeil hebben voor er moet worden gereefd?

Rond het middaguur hijsen en het is een beauty. Complimenten Jens en vader Jaap, want die had het zeilplan gemaakt voor deze boot. Min of meer revolutionair. Zeil van Fibercon Polypreg 6.5 Oz. Dit is zeil dat verticaal geweven is en minder tot niet doorzakt. Wanneer je een monster in handen krijgt denk je… wat is dat voor glad gedoe. Maar… nu op de boot is het een schoon geheel. Jens, niet alleen zeilmaker, maar ook zeiler in hart en nieren, topzeiler in een 16m2 en tacticus van het Heerenveen SKS- team dat dit jaar 2e werd bij het Skûtsjesilen.  Mijn complimenten. De zeilen erop en eraf en in de zakken op dek. Om 13.00 uur voer ik met de Albert & Nelly (op de motor) precies tegen de wind in over het Prinses Margrietkanaal via het Sneekermeer, langs Joure naar Boornzwaag (bij Langweer) Een dikke wind vijf en na de sluis bij Terherne kreeg ik de ”zegen van voren”. Wind vijf op de kop en stuwend water = water over het dek. Niet zeuren! Naar de haven en de bruggen van de Oude Schouw en vooral Joure vertraagden mijn route van 3 naar 4.5 uur. Ik was binnen en alles heel en de zeilen op dek in de zak. Boot in de haven, aftuigen en op naar Bronkhorst. Gebruik 3 Ltr benzine van Grou naar Langweer. Wat een verschil met de oude Seagulls! 4 takt scheelt ook een hoop herrie.

Zondag (vandaag) om 09.00 uur naar Langweer en weinig verkeer op de weg. Ruim voor elf uur was ik al met de voorbereidingen bezig. Het zeil ging er voor het eerst op en zeilen met Jeroen van der Wind, (NL kampioen in de Friese Jachtenklasse!)  dochter Annelies en zoon Jelle. Jeroens’ echtgenote Lisette ging het laatste rakje mee. Motor eigenlijk alleen maar voor de terugtocht naar de haven. Ik kreeg van Molenaar uit de oud ijzer bak een NB nieuw kettinkje om op de botteloef te monteren. Mijn oude kettinkje was net 10cm te kort en het paste eenvoudig. Je bewaart wat en altijd komt e.e.a. van pas. Onze blokken hebben wel wat ervaring (lees slijtage) en de grootschootblokken (met hak) hebben ruime assen. Slijtage van tientallen jaren. Dus werk voor de smid? Of vernieuwen? Sopje door de boot, onder de vlonders 5 Ltr buiswater eruit  en om 12.00 uur kwamen Jeroen, Annelies en Jelle in hun vlet aanvaren. Optuigen!

De fok erop en past haarzuiver. Duidelijk groter dan het oude exemplaar. Voorstag aanhalen en werkelijk 100% pas gemaakt door de fa. Molenaar. Nu het grootzeil en dat is een gepriegel om de rakbanden juist in te knopen. Jullie weten… zgn. klootjes rond de mast. De onderste gingen prima en 3 rakbanden van de gaffel hadden we een lastpost. Steeds maar weer opnieuw knopen, telkens ietsje losser, want we wilden ook de laatste vouw (nieuwigheid?) van de klauwhoek diagonaal het zeil in, weghalen. En… het gelukte. Nu hebben wij geen piekeval (en ook nooit gehad) en met een min of meer automatisch ’piekje’ dat zichzelf in moet instellen, moet je de vouwen en oneffenheden boven in het zeil kunnen oplossen.

De Langweerder Wielen op en er was een wedstrijd van 50 valken. Ze hielden voor ons nog een plekje vrij. De eerste slag, halve wind en aan de wind en… de Albert & Nelly loopt als nooit tevoren! Als een scheermes (terwijl de bodem onder water echt niet met een of ander glad siliconespul is ingesmeerd!) Enige slagen hebben we gemaakt en de koffie begon te ruiken.

Na de koffie weer het water op en nu de gaffelaanhechting van de hijs op een gat naar voren. De vouw moest weg! Op de ene boeg beter dan de andere. Vroeger was BB de beste boeg en nu SB? Conclusie… zwaarden doen het goed! Deze vouw was koppig. Toen toch maar weer de tweede rakband van boven losgehaald en ruimte = minder druk op de vouw en… weg! Zo ben je dan aan het friemelen.

Wij wisten dat de boot loefgierig is en hebben de zwaarden één gat naar achteren gemonteerd (het middengat) en… minder loefgierig en minder druk op het roer. We voeren in een ruime windkracht 3 tot 4. Sommige plekken met open wind duidelijk 4 en de boot begon te lopen… Duidelijk minder kiepen wat die andere tjotters doen, die een overgetuigde en bemeten gaffel hebben. Dus met genoegen zeilen en toch ook snelheid. Voor mijn gevoel zeker 30 tot 40% sneller dan vroeger. Vóór de wind hebben we nog niet gezeild en ook geen stormrondje, want het weer was om door een ringetje te halen voor dit soort ’inzeilen’.  Zelfs Annelies kon het roer aan en vroeger was de boot erg koppig en moest je aardige spierkracht gebruiken om het eigen oploefen te corrigeren.

Zo hebben we vier stukjes van 45min tot een uur gezeild met tussendoor koffie en een boterham. Wat een weer en complimenten aan de mensen van Molenaar Zeilen in Grou. Een senior medewerker heeft op een prachtige wijze oude ’lijken’ aan de zeilen gezet. Het Friese Statenjacht heeft natuurlijk een paar meter meer aan zeil en er staat ook een molentje op het tuig, maar dit tuig is én evolutie én karakter van het handwerk, n.l. touwwerk tegen het moderne Fibercon.

Volgend seizoen met meetbrief? (wie weet een handicaptoegift, wij zijn immers een gebreeuwd schip en vergelijk dit niet met epoxy lijmwerk, want deze boten zijn veel lichter (lees dus sneller) en dan maken wij ook nog een kans bij de wedstrijd? We wachten af en laten we het maar houden op… Meedoen is belangrijker dan winnen! De Albert & Nelly won rond 1900 alle wedstrijden met  vier of vijf kerels aan boord, een mast van 12m en 40m2 linnen doek. Die tijd is geweest en komt deze terug? We hebben nu pakweg 27.5m2 en daar laten we het maar bij!

Dank je wel zeilmakers van Molenaar te Grou. Jullie mogen trots zijn. Vaklieden…

Wat een zeildag vandaag en morgen nog beter, maar er moet ook nog gewerkt worden. We krijgen nog mooie dagen in de herfst hoor en dan het water op. Oefenen… Met ballonvaren was ik twee keer Nederlands Kampioen (1985 en 1990) Met tjottervaren is er nog heel wat te leren. Oefening baart kunst, nietwaar? Geef mij een kist pastelkrijt en je ziet de snelste tjotters.

Groeten van Paul Kok ût Bronkhorst